Francisca de PEDRAZA

PIONEIRA DO DIVORCIO POR VIOLENCIA DE XÉNERO NO 1624

Francisca de Pedraza foi a primeira española que obtivo unha sentencia favorable de violencia de xénero, no Século de Ouro, despois de denunciala ante os tribunais de xustiza da Universidade de Alcalá, en 1624.

Esta denuncia foi un feito sen precedentes daquela, como tamén o foron as súas consecuencias. Despois de non poucos avatares, o tribunal dictou  unha sentencia excepcional de gran relevancia xurídica: divorcio, devolución da súa dote e orde de afastamento. Non houbo unha sentencia similar ata ben avanzado o século XX.

Francisca de Pedraza (Alcalá de Henares, finais do século XVI-mediados do XVII) orfa humilde, foi educada polas monxas complutenses no convento das Carmelitas Descalzas e logo conseguiu casar. Pero casou cun home alcohólico e pendenciero que lle pegaba "o normal", a ela e a súa prole. Cando o denuncia recibe como sentencia favorable a indicación ao seu marido de que a trate con amor. 

O maltrato continúa, mesmo provocándolle un aborto nunha praza pública, ante testemuñas, e reitera a querela. Por fin, despois de máis de catro anos de denunciar ao seu marido ante distintas instancias civís, eclesiásticas e universitarias a violencia que sufría, por fin gañou o pleito. 

A asociación de "Mujeres Progresistas de Alcalá de Henares" estableceu no ano 2016 o primeiro  “Premio Francisca de Pedraza contra la Violencia de Género” coa finalidade de recoñecer e distinguir o labor desenvolvida por persoas ou institucións na prevención e erradicación deste grave problema social.

Este galardón foi concedido na súa primeira edición en 2016 ao ex Presidente do Goberno, José Luis Rodríguez Zapatero, por haber impulsado iniciativas lexislativas para erradicar a violencia de xénero e promover a igualdade entre mulleres e homes. 

E na quinta ás cineastas Mabel Lozano e Isabel de Ocampo ex-aequo, recoñecendo o valor da mensaxe de denuncia e concienciación contra a violencia de xénero que se realiza desde el campo audiovisual pola súa enorme influencia social.

En 2023 otorgouse o premio á iniciativa "El Prado en femenino", dirixida por Noelia García Pérez en recoñecemento ao traballo en promoción da igualdade.

Recentemente recibiron a "Francisquita", como se lle chama cariñosamente a este premio, á periodista Macarena Baena e a Isaías Lafuente, de 'La Ventana', polo seu labor informativo en compromiso para erradicar e denunciar a violencia de xénero.

En Alcalá de Henares, un instituto de ensino secundario leva oa seu nome, IES Francisca de Pedraza, e outro en Segovia.

A súa loita foi rescatada polos historiadores, profesores da universidade Rey Juan Carlos de Madrid, Ignacio Ruiz Rodríguez e Fernando Bermejo Batanero, e recollida no seu libro ‘Una alcalaína frente a un mundo: el divorcio de Francisca de Pedraza’.

Máis información en Premio, FEMP, Wikipedia, Divorcio, Legal, El País, Francisca, Cadena Ser, Libro.

Luisa CARNÉS

Periodista e escritora da xeración do 27

"Sombreireira sen sombreiro"

Luisa Genoveva Carnés Caballero, tamén coñecida polos pseudónimos de Clarita Montes ou Natalia Valle, naceu en Madrid o 3 de Xaneiro de 1905 e faleceu o 12 de marzo de 1964 en Cidade de México. 

De familia humilde e numerosa de clase obreira, ao ser a filla maior, só puido asistir á escola ata os 11 anos, polo que a súa formación foi autodidáctica e permanente, lendo a prensa e libros prestados.

Traballou como sombreireira, nun taller textil, como taquimecanógrafa na editorial CIAP (Compañía Iberoamericana de Publicacións), pero sempre aproveitaba os momentos libres para escribir.

Militante do partido comunista, apoiou a Clara Campoamor na defensa do sufraxio feminino, polo que tivo que exiliarse primeiro a Francia e logo a México, ao rematar a Guerra Civil Española. Pertencía á xeración do 27, ás "Sen sombreiro", pero foi triplemente esquecida, por comunista, por exiliada e por muller.

Escritora e periodista, sobre todo en México, a súa obra literaria consta dunha decena de novelas, unha sesentena de contos, trescentas pezas de teatro e centenares de crónicas. 

O seu primeiro conto Mar adentro foi publicado en La Voz (Madrid), o 22 de outubro de 1926 (páx. 7). Entre esta data e a primavera de 1929 publicou catro contos na prensa, un feito pouco común en persoas principiantes no mundo da cultura.

A súa primeira obra impresa, Peregrinos del calvario (1928), reúne unha serie de novelas breves con influencias de Tolstoi, Dostoyevski, o folletín e a novela popular, nun tono relixioso común aos seus primeiros textos. Aquí denuncia por primeira vez a explotación da muller.

Despois, en 1930, apareceu a súa segunda publicación narrativa Natacha, ambientada en Madrid onde a protagonista traballaba nun taller textil.

En 1934 escribe "Tea Rooms, mujeres obreras", inspirada na súa experiencia como traballadora no obrador dunha pastalería, que é considerada a súa mellor obra. En abril de 2023, Televisión Española decide grabar una serie baseada nesta obra súa, La moderna. 

A historia da súa fuxida a Francia, está recollida no seu libro De Barcelona á Bretaña francesa. 

Xa en México escribiu a biografía de Rosalía de Castro para homenaxeala, en Rosalía. Raíz apasionada de Galicia.

Entre as súas obras dramáticas están Así empezó..., estreada o 22 de outubro de 1936 no Teatro Lara de Madrid e outras dous publicadas en México, aínda que non hai constancia do seu estreno, Cumpleaños (1966) e Los vendedores de miedo (1966).

De catro bloques temáticos, os relatos da República, os da guerra civil e a posguerra, os de temática mexicana e os da actualidade internacional da época consta o libro 13 Cuentos (1931-1963).

O 7 de marzo de 2019 inaugurouse na Cidade dos Poetas, distrito Moncloa-Aravaca de Madrid, un parque dedicado a Luisa Carnés e en maio de 2023 representouse a súa obra no Teatro Lope de Vega de Sevilla.

Na edición de Hoja de Plata de 2016 de Tea Rooms Antonio Plaza no seu epílogo fai unha revisión desta escritora postergada.

Nesta obra Luisa Carnés escribe: "A muller nova, 'sen tipo', falou... Cando será oída a súa voz?".

Máis información en BNE, Wikipedia, Hoja de lata, Sombrereira, Leer, Diario.es, RAH, Libreando, Carnés, rtve

Cristina FERNÁNDEZ CUBAS

Premio Nacional das Letras Españolas 2023

Na súa 39ª edición, o premio foi otorgado polo Ministerio de Cultura e Deporte a Cristina Fernández Cubas, escritora e periodista catalana. Este galardón concédese polo conxunto do labor literario, en calquera das linguas do Estado, a un autor ou autora cuxa obra estea considerada como parte integrante da literatura española actual.

O xurado destacou á autora "pola maxia da súa narrativa que a levou ser considerada como unha das mellores contistas españolas."  

Outras premiadas en ediciones anteriores, dende 1984, foron Rosa Chacel, Carmen Martín Gaite, Rosa Montero e Francisca Aguirre.

A escritora naceu en Arenys de Mar, Barcelona, en 1945. Comezou escribir dende pequena, logo estudou Dereito, participando en grupos de teatro, e Periodismo, profesión que exercería posteriormente, aínda que non por moito tempo, para adicarse de cheo á literatura. Residiu, entre outras cidades, no Cairo, Lima, Bos Aires, París e Berlín. En 2021 foi investida Doctora Honoris Causa pola Universidad de Alcalá de Henares.

Escribiu sobre todo contos, recompilados en "Todos os contos", que recibiu o preimo Ciutat de Barcelona de Literatura, o Salambó de Narrativa e o Cálamo ao libro do ano. Este libro recompila máis de 25 anos de escritura con cinco contos precedentes e outro inédito, titulado "A habitación de Nona". 

Pero tamén novelas como "El año de Gracia" (1985), que inspirou ao compositor Albert Sardá unha ópera; "El columpio" (1995) ou "La puerta entreabierta" (2013) co seudónimo de Fernanda Kubbs. Asemade, é autora da obra de teatro "Hermanas de sangre" (1998); do libro de memorias narradas, "Cosas que ya no existen", (2001), co que obtivo o Premio NH de Relato Publicado Cinco estrellas, e do ensaio, "Emilia Pardo Bazán" (2001).

«Mis historias son atemporales, a menudo, las localizaciones son imprecisas. Yo me veo a mí misma como a una escritora atemporal, pero no mucho». Comenta a contista.

Máis información en: El País, Wikipedia, Educando en Igualdade, Cultura, Biografía, Vídeo, Entrevista, Diario

Encarna HERNÁNDEZ

"A NENA DO GANCHO", PIONEIRA DO BALONCESTO ESPAÑOL

Viviu 105 anos! Encarna Hernández está considerada como unha das grandes pioneiras do baloncesto español, primeiro na cancha como xugadora e despois traballando en diferentes clubes. Pioneira entre pioneiras como xogadora, entrenadora, árbitra e directiva de clubes, formando parte da fundación do Club Atlas (1931) e dirixindo a Peña García de L’Hospitalet. 

Durante a súa etapa como xogadora, así como antes e despois desta, Encarna Hernández non deixou de loitar polos dereitos das mulleres, conseguindo ser unha das primeiras mulleres que poido conducir en Barcelona e terminou sendo elexida entrenadora da Sección Feminina de Falanxe.

Cun balón nas máns, intentaba emular a heroínas que admiraba do ámbito social, como "aquelas benditas mulleres Victoria Kent, Clara Campoamor, Federica Montseny...", dicía.

Pola súa defensa do deporte feminino, Encarna Hernández recibiu en 2020 a Medalla de Ouro ao Mérito Deportivo por parte do Consello Superior de Deportes (CSD).

O seu apodo de ‘A nena do gancho’ foi popularizado debido á naturalidade coa que executaba na pista este elegante movemento que, no seu caso, lle acompañou ata o último dos seus días.

Dominaba tamén outros deportes como a patinaxe, ciclismo, o atletismo e a natación, a pesar do seu 1’54 m de estatura. Ademais foi unha das primeiras mulleres de Barcelona que obtivo o carnet de conducir na España franquista.

Pasou por varios equipos: o Atlas Club (onde foi máxima anotadora absoluta por encima dos homes), o Laietano, o Collet, o Moix Llambés e rematou firmando co FC Barcelona, clube co que competiu ata o final da súa traxectoria en 1953, onde xogou con outras grandes xogadoras olvidadas como Merry Morros e Carmen Sugranyes. 

Comezou a xogar con trece anos, en 1929, cos chicos do seu barrio. A maternidade aos 36 anos a retirou da competición, aínda que chegou a ter ofertas para seguir xogando na Liga italiana. Encarna naceu en Lorca, o 23 de xaneiro de 1917 e faleceu en Barcelona o 19 de decembro de 2022.

Máis información en: Wikipedia, MujeresRTVE, Vídeo, Baloncesto, Premio

Ana CARO de MALLÉN

"A MUSA SEVILLANA"

CRONISTA E DRAMATURGA DO SÉCULO DE OURO

Poeta e dramaturga española do século XVII, Ana Caro de Mallén de Soto,  é recoñecida hoxe, xunto a Mª Rosa Gálvez, como unha das dramaturgas máis notables da época moderna.

Naceu en Sevilla ou Granada en 1590 e finou en Sevilla o 6 de novembro 1646, víctima da peste. O que explicaría que moitas das súas obras foran queimadas, polo que a maior parte dos seus libros perdéronse.

Xunto ao seu nome hai unha indicación: "Ana María, escrava de Gabriel Mallén". Dese feito dedúcese que os seus proxenitores deberon de ser mouriscos xa que o afillamento estaba apoiado pola Coroa, ante o problema social que xeraba este grupo. Con todo, non se sabe se era orfa dalgún rebelde mourisco ou filla dunha escrava desta orixe.

Documentos conservados demostran que cobrou por algunhas das súas relacións poéticas e obras de teatro, polo que é considerada como unha das primeiras escritoras profesionais.

Varios críticos fan unha lectura feminista ou proto-feminista da súa obra, xa que inclúe nela a súa vontade de dar a súa opinión sobre temas que afectaban especialmente ás mulleres, como a "muller desfrazada de home", moi recorrente no teatro do Século de Ouro para recuperar a honra, tamén a sororidade ou solidariedade feminina, a castidade e o matrimonio.

Algunha das súas obras son "Décimas a Doña María de Zayas y Sotomayor" (1638) ou "El conde Partinuplés" (1653), pero a escritora revela que era consciente do mundo patriarcal no que vivía en "Valor, agravio y mujer".

Neste escrito ironiza sobre a sociedade na que vive e ridiculiza algúns valores típicamente masculinos (patriarcais). É unha comedia de enredo de ambiente palatino que desenvolve o mito de Don Juan, invertindo a historia con alusións a El burlador de Sevilla. 

A obra poética coñecida son 4 relacións impresas, encargos de descripcións de feitos dignos de feliz recordo, que se imprimen en pliegos soltos como unha literatura de masas.

Tamén escribiu unha Loa sacramental na que xoga coas distintas xergas que se podían escoitar na cidade. 

Formou parte da Academia Literaria do Conde de la Torre e escribiu sobre todo poemas extensos sobre eventos, celebracións e festas públicas, por exemplo Romance por la victoria de Tetuán (1633).

Máis informacion en: GlWikipedia, Wikipedia, Biblioteca, Biografía, MCN, Andalucía, Barroco, Varona

Creu CASAL i SICART

"A DOUTORA" A primeira catedrática en botánica de España

Chamábanlle así á profesora emérita da Universidade Autónoma de Barcelona, á botánica Creu Casas i Sicart, que en 1971 ocupou a cátedra de Botánica da UAB, convertíndose na primeira catedrática desta disciplina en España.

Foi farmacéutica e logo brióloga, a máis importante do século XX. 

Naceu en Barcelons en abril de 1913 e faleceu en maio de 2007.  Especializouse nas «plantas inferiores», é dicir, os musgos e as hepáticas. O seu pai foi un experto xardiñeiro do que herdou a estima pola natureza e a afición pola Botánica.

En 1951 defendiu a súa tese doutoral dedicada aos briófitos do Montseny. Elaborou un herbario, o BCB, que conta con máis de 50.000 pliegos de briófitos, principalmente ibéricos.

Comenzou o seu labor docente e investigadora na UB, pero en 1971 trasladouse a Bellaterra, onde puxo en marcha o Departamento de Botánica. A partir desta época a súa produción científica deu un salto notable. Especialmente destacan as súas aportacións no campo dos briófitos. 

Trala súa xubilación foi nomeada profesora emérita en 1983, momento a partir do cal se dedicou con maior pasión ao estudo dos briófitos, de tal maneira que en 1989 constituíu a Sociedad Española de Briología, da que foi a primeira presidenta.

A súa contribución á brioloxía resúmese en 216 traballos publicados, especialmente nos campos da taxonomía e a florística. A abreviatura «Casas» empléase para indicar a Creu Casas Sicart como autoridade na descrición e clasificación científica dos vexetais.

Máis información: RTVE, Wikipedia, Biografía, Escarabajo verde, Dra Casas, Creu

Celia BRAÑAS FERNÁNDEZ

PIONEIRA DA DIVULGACIÓN CIENTÍFICA FEMININA EN GALIZA

Celia Clara Daniela Bernardina Brañas Fernández (A Coruña, 20/05/1880-12/06/1948), sobriña de Alfredo Brañas, foi unha científica galega pioneira na incorporación da muller á culturacientífica. 

Estudou na Escuela Normal de A Coruña, onde obtivo o título de mestra elemental e superior e, despois, cursou o Bacharelato no Instituto local.

En 1908 iniciou o seu labor docente na Escola Normal coruñesa e en 1911 aprobou a oposición de profesora numeraria de Ciencias e encargouse da docencia de Física, Química e Historia Natural. Ocupou a dirección da Normal en diversas etapas e xubilouse en 1946.

Celia Brañas simbolizou o esforzo das mulleres da súa xeración por ter un papel protagonista na sociedade, e, de forma singular nun terreo no que historicamente a súa presenza fora máis escasa, a cultura científica. 

Até 1910 a entrada da muller na Universidade precisaba de permisos especiais. Unha Real Orde do Ministerio de Instrucción Pública y Bellas Artes do 8 de marzo de 1910 eliminou esa norma que obrigaba ás mulleres a pedir permiso á Dirección General de Instrucción Pública para optar á matrícula oficial, orde que se viu complementada con outra do mes de setembro permitindo ás mulleres o exercicio da profesión derivada dos estudos efectuados. Por iso non nos pode sorprender que ata 1913 non houbese mulleres na Facultade de Medicina de Santiago.

A súa visión da ensinanza das Ciencias estivo en consonancia coa proposta educativa dos movementos de renovación pedagóxica da época, a “ensinanza activa”. Celia entendeu que a súa responsabilidade de educadora non se debía restrinxir ao espazo das aulas e desenvolveu un notable labor divulgativo.

En 1919 participou como poñente no primero congreso de Estudos Galegos no que defendeu o tema da importancia que para a rexión galega tería a creación dunha estación de bioloxía mariña na Coruña.  No ano seguinte, 1920, ela mesma solicitou ao Museo Nacional de Ciencias Naturales de Madrid a organización dun curso de Bioloxía Mariña, no que participou, este evento estivo relacionado coa posterior creación da Estación de esa especialidade en Marín (1932).

A Real Academia Galega de Ciencias (RAGC), coa colaboración da Axencia Galega de Innovación (GAIN) da Xunta de Galicia, convoca o premio de Xornalismo Científico, que dende a sexta edición de 2021 leva o nome de Celia Brañas. 
O Premio de Xornalismo Científico “Celia Brañas” trata de estimular e recoñecer as actividades de comunicación da ciencia e da tecnoloxía entre as/os profesionais do xornalismo dos medios de comunicación galegos.

Máis información en: 

Album, Celia, GlWikipedia, Gciencia, Mujeresconciencia, Youtube, Congreso, ACoruñadasmulleres, PMAR, RAGC

Anunciación CASADO ATANES

A "PASIONARIA" GALEGA

Nada en Cualedro, concello da comarca de Verín (Ourense), en 1887 e finada en Pexeiros (Viana do Bolo) o 21 de agosto de 1936, aos 38 anos, Anuncia Casado Atanes, alcumada "A pasionaria de Viana", foi unha política galega, oradora e organizadora sindical de moita sona, pola súa defensa do campesiñado.

Anuncia foi a responsable do Partido Comunista de España na comarca de Viana. Na Segunda República fixo propaganda entre os traballadores do ferrocarril da liña A Gudiña e Vilar de Barrio. 

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi obxecto dunha constante persecución. Detida polos falanxistas de Verín, foi ultraxada, rapada e asasinada no lugar das Revendeitas, no camiño da Gudiña a Viana o 21 de agosto de 1936. A causa da morte foi "fractura e destrucción da masa cerebral". Fóronlle incautados os seus bens.

A primeira persoa en citar a Anuncia Casado, despois de Celia Domínguez na revista "A nosa bisbarra", na década dos 90, é Dionisio Pereira no limiar do libro "A guerrilla antifranquista de Mario de Langullo, o Pinche", en 2000, quen realizou así mesmo a súa entrada na Enciclopedia Galega que editou Ir indo, a partir do ano 2000.

O crime cometido contra Anuncia Casado respondeu a todas as características da represión sexuada. O profesor da Universidade de Vigo, Xulio Prada, considera que a “represión sexuada sería o exercicio dunha violencia sobre as mulleres polo mero feito de selo”. Tamén fala de Anuncia no libro "Ourense 1936-39. Alzamento, guerra e represión", en 2004. E volve a citala no traballo "Unha a unha, 71 mulleres vítimas da represión en Galicia", en 2012.

No proxecto interunivesritario "Nomes e voces" aparece recollida a súa historia na base de datos de vítimas da represión franquista en Galiza.

Recentemente, en "NósDiario", escribe Lola Varela "Anuncia foi unha desas mulleres fortes e destemidas que sufriron dobre represión, por ser antifascistas e por ser mulleres", onde tamén lembra a outras mulleres que tiveron que soportar padecementos terribles.

Entre elas salientar a:
Juana Capdevielle: bibliotecaria e muller do gobernador civil de A Coruña
María Vázquez: de Miño, mestra defensora da renovación pedagóxica e feminista
Carmen Pesqueira: 'A Capirota', de Marín; costureira e lavandeira
Rosario Hernández: 'A Calesa', de Vigo; vendedora de xornais
Carmen Jérez: 'A Galega', compañeira do guerrilleiro berciano Abelardo Macías 'O Lebre'
Pilar Suárez: de Florderrei (Vilardevós), cuxa vivenda foi rodeada pola Garda Civil en outubro de 1947 por dar acubillo a guerrilleiros. 

Outras mulleres con destacada participación política e sindical durante a Segunda República en Galiza son:

Mercedes do Campo: interveu na III e IV Asamblea do PG -en 1934 e 1935- como representante do Grupo Feminino de Ourense
Concepción Alfaya López e Amanda Rodríguez Guerra: candidatas nas eleccións de 1931 (mesmo sen poder votar aínda)

Amparo López Jean: secretaria e presidenta da Agrupación Republicana Femenina da Coruña e integrante da Executiva do PG

Elvira Bao Maceiras: presidenta tamén da Agrupación Republicana Femenina da Coruña

Trinidad Villalón: vogal do Comité Local do Partido Radical-Socialista na Coruña

Olivia Calvar Lemos e Dolores Blanco Montes: sindicalistas e anarquistas

Consuelo Rabuñal Suárez: da UGT

Florencia Marzoa Martínez

O 21 de agosto do 2022 a agrupación "Os Torgueiros" organizou unha homenaxe, na Gudiña, onde os historiadores e investigadores Dionísio Pereira, David Simón e Lola Varela, presentados polo recoñecido etnógrafo gudiñés José Rodríguez Cruz, participaron nunha palestra para lembrar a Anuncia Casado aos 86 anos de ser asasinada. 

Máis información en: Lola Varela, Homenaxe, NósDiario, GlWikipedia, Pasionaria, Nomes e voces, Igualdade.

Luisa de MEDRANO

PROFESORA NA UNIVERSIDADE DE SALAMANCA E A PRIMEIRA CATEDRÁTICA

O 9 de agosto de 1484 naceu en Atienza (Guadalajara, antes Soria) Luisa de Medrano Bravo de Lagunas Cienfuegos, chamada as veces erróneamente Lucía de Medrano. Morreu tamén alí, en Atienza, no 1527.

Luisa de Medrano foi unha erudita, poetisa e pensadora española, filla de Diego López de Medrano e Magdalena Bravo de Lagunas. Ensinou latín na Universidade de Salamanca, substituíndo a Antonio de Nebrija en 1508. Escribiu poemas e filosofía, aínda que o seu traballo perdeuse.

Foi contemporánea de Beatriz Galindo "La Latina", pertence ao grupo de mulleres renacentistas famosas polos seus coñecementos e ás que os seus contemporáneos denominaron puellae doctae. 

Puido desenvolver esta actividad cultural da que as mulleres daquela época estaban excluidas en Europa, debido a que estaba amparada pola raína Isabel I de Castilla. A súa obra e toda mención da súa existencia parece haber sido mandada eliminar polo rei Carlos I, e só  subsistiron tres fontes primarias que fan mención a ela.

A primeira é un apunte en 1513, no rexistro de crónicas "Cronicón" de Pedro de Torres, canónigo de Sigüenza, catedrático y posterior Rector de la Universidad de Salamanca, quen a menciona en 1508 impartindo a cátedra de Cánones. Anótase alí: o día 16 de novembro de 1508 le a filla de Medrano na Cátedra de Cánones (A.D. 1508 die 16 Novembris hora tertia legit filia Medrano in Catedra Canonum)

A segunda fonte é unha longa e eloxiosa carta publicada Opus Epistolarum polo erudito italiano Lucio Marineo Sículo (profesor en Salamanca durante doce anos), que a coñeceu na universidade e deixou escrita en 1514 unha mostra da súa admiración pola sabiduría desta muller, a quen consciente o inconscientemente cambioulle o nome por Lucía.

O terceiro documento orixinal que fala de Lucía de Medrano é do mesmo Lucio Marineo Sículo. Trátase dunha mención en De Rebus Hispaniae Memorabilibus, tamén publicada en castelán como De las cosas memorables de España. 

Segundo Jacinto Chicharro, Luisa de Medrano estaría retratada como Sibila Samia nunha das catro tablas de profetas e sibilas da igrexa da Trinidade de Atienza atribuidas a Juan Soreda, conservadas no museo de San Xil da mesma localidade.

En 1935 a alemana Thérèse Oettel publicou Unha catedrática no século de Isabel a Católica: Lucía de Medrano, obra que aínda segue sendo de referencia. 

En 2015 creouse o Premio Internacional de Castela-A Mancha á Igualdade de Xénero «Luisa de Medrano», otorgado a Soledad Cazorla, Marcela Lagarde, Miguel Lorente, Amelia Valcárcel e Bernaldo de Quirós e, en 2020, a Carlota Bustelo García del Real.¹⁴​

En 2018 a editorial Espasa publicou a novela de ficción histórica La catedrática, obra de María López Villarquide, que recrea a súa biografía a través dos puntos de vista de diferentes personaxes contemporáneos a Luisa de Medrano. A novela foi traducida ao chinés e publicada en 2022.

Máis información en: Wikipedia, Medrano, Lucía, Academia, La Catedrática, Doodle, La Pajarera, La Vanguardia, Heroínas

 

Pepa FLORES

A MULLER "OCULTA" EN MARISOL

Josefa Flores González, máis coñecida como Marisol, nada en Málaga o 4 de febreiro de 1948, é unha cantante e actriz andaluza. Acadou unha gran cota de popularidade durante o franquismo polos seus papeis en filmes como Un rayo de luz, Ha llegado un ángel, Tómbola ou Solos los dos.

Co tempo, tranformase en Pepa Flores. Vende os premios de ouro que lle otorgaran nas festas do Caudillo en La Granja, para apoiar á ezquerda española da época. Implicase no comunismo e casa con Antonio Gades na Habana, con quen tivo tres fillas. 

Comeza a facer outro cine, máis politizado, e outra canción, con letras de Aute ou Serrat, abordando temas como a violación, o lesbianismo e a prostitución no disco "Galería de perpetuas, sus Canciones para mujeres".

En 1975, participou na primeira folga de actores e actrices españolzs que reivindicaba a reducción da xornada laboral para os intérpretes teatrais. Un ano despois posou desnuda, sen o seu  consentemento, para a revista Interviú, rompendo definitivamente co seu pasado de estrela infantil.

Nunha conversa que a actriz e cantante mantivo co periodista Francisco Umbral con motivo dunha biografía da artista que non saliu a luz, ela confesa haber sufrido tanto abusos físicos como sexuais dende que era pequena.

Con 38 anos retirase da vida pública e non regresou nunca máis, nin cando lle otrogaron o Premio Goya de Honor entregado en 2021 e recollido polas súas fillas.

"Ahora solo soy una ciudadana de a pie, que es lo que quiero y como mejor me siento", di ela.

Actualmente Pepa Flores protagoniza a exposición "Marisol: el resplandor de un mito", do fotógrafo César Lucas, que pode verse na Sala de Exposicións da Academia de Cine, ata o 29 de xullo de 2022.

Máis información en: Público, Diario.es, Marisol, Wikipedia, ElPaís, CadenaSer, Biografía, LaVanguardia, LaVozdeGalicia

Dolores VARELA

"FEMINISMO DE PROXIMIDADE"

É o título do primeiro libro en solitario da profesora e experta en coeducación Lola Varela que foi presentado coma un debate no que interviron a profesora de Ciencias dá Educación e do Deporte Azucena Arias Correa, o inspector de Educación José María Alén da Torre e a autora. Organizaron o encontro o Ateneo, Espazo Nemonon e Sacauntos Cooperativa Gráfica.

O relatorio que presentou o Ateneo de Pontevedra arredor do libro “Feminismo de proximidade”, de Lola Varela celebrouse o venres 13 de maio de 2022, ás 20 horas, no Espazo Nemonon e foi amenizado con música de saxo interpretada por Sarunas Pupelis.

A sinatura de libros por parte da autora estivo moi animada e ela estivo sempre sorrinte e moi atenta con todas as persoas que participaron ao acto e lembrando agarimosamente ás que non puideron asistir.

O artigo da xornalista Rocio García (La Voz de Galicia) que se publicou o 11 de maio na edición do Deza deste xornal, sobre o libro "Feminismo de proximidade", de Lola Varela, pódese ler esta ligazón.

Este libro é unha recompilación, unha selección de artigos, relatorios, investigacións e proxectos publicados en diversos medios, cun claro fío condutor: a muller e a súa condición. A proposta recolle feitos actuais, repasa aspectos históricos, reivindica accións positivas, fai visibles situacións. Máis que receitas para solucionar problemas, son reflexións profundas escritas con prosa fluída e apracíbel.

Ler este libro é unha viaxe por Pontevedra, Compostela, Madrid, Alacant, Cerdedo ou Alhucemas (Marrocos). Así, en As cidades e o xénero descúbrenos o androcentrismo arquitectónico que leva a deseñar as cidades en función do estereotipo masculino. En Mulleres e represión na Terra de Montes, fai visible os trazos de xénero da represión franquista sobre as mulleres desa bisbarra. En Mulleres no rural ou en As montañas do Rif en feminino trasládanos a vida das mulleres que, malia vivir a miles de quilómetros, teñen eivas similares...

Estas páxinas tamén amosan a faceta docente de Lola: dunha banda, como profesora de literatura, achéganos en Unha muller do seu tempo a ideoloxía social progresista e reivindicativa de Rosalía de Castro a prol dos dereitos das mulleres; doutra, como docente e feminista, fálanos da necesidade de mudar as formas de relación de dominio patriarcal que non contribúen ao benestar das mulleres e dos homes, da percepción que ten a mocidade sobre a igualdade, a prostitución, a valoración do corpo feminino ou a diversidade sexual e de xénero nas nosas aulas.

Lola Varela entre Azucena Arias e José Mª Alén

O libro pódese mercar en librarías de Compostela como Couceiro, Lila de Lilith e Pedreira.

E nas librarías Paz, El pueblo e Escolma, de Pontevedra.

Ou nas páxinas web de Companha Editorial ou Libraria Abrente.

Asinando o libro ao son do saxo de Sarunas Pupelis

Máis información en:

Abrente

Ateneo

Educando

FaceBook

NósDiario

Voz de Galicia

Xunta