Mária TELKES

     

A RAÍÑA DO SOL

Mária Telkes foi unha prolífica inventora de dispositivos termoeléctricos, que destacou por ser pioneira no desenvolvemento da tecnoloxía solar, xa que ninguén propuxérano nunca antes. 

Naceu en Budapest (Hungría) o 12 de decembro de 1900. Era de orine xudeu. Graduouse en Química Física en 1920 e doutorouse en 1924. Primeiro foi docente, pero logo marchou a EEUU e comezou traballar como biofísica no Hospital Cleveland Clinic Foundation, onde inventou un dispositivo fotoeléctrico para rexistrar as ondas cerebrais.

Como investigadora traballou no Proxecto de Conversión de Enerxía Solar no Massachusetts Institute of Technology. No centro das súas investigacións estaba a satisfacción das necesidades básicas para ter unha vida digna.

Ideou un sistema de calefacción solar para a casa Dover, unha casa innovadora deseñada pola arquitecta Eleanor Raymond (1887-1989) que utilizaba colectores solares e regulaba a temperatura só coa enerxía procedente do sol. Dicía en 1951: “O Sol será usado como fonte de enerxía tarde ou cedo… Por que agardar?”.

Tamén desenvolveu unha unidade portátil de desalinización de auga de mar con enerxía solar para obter un litro ao día de auga potable. Estas unidades foron utilizadas nos botes salvavidas da Armada de EEUU durante a Segunda Guerra Mundial.

Mária continuou coas súas investigacións sobre enerxía solar no New York University College of Engineering. Alí, seguiu traballando en desalinizadores, sistemas de calefacción e fornos solares. Os seus fornos solares eran baratos, simples e fáciles de construir. En 1954,  a Fundación Ford concedeulle unha subvención de 45.000 dólares para que fabricara fornos solares que poideran usarse en países en vías de desenvolvemento.

A finais dos 60 traballou na Universidade de Delaware e elaboró diseños de aire acondicionado que almacenaban o frío da noite para usalo ao día seguinte como refrixeración. Trala súa xubilación foi nombrada profesora emérita desta universidade dende 1978. Pero foi consultera independente ata os 90 anos.

Recibiu unha docena de premios, entre eles o recoñecemento ao mérito ao traballo por parte da Society of Women Engineers, en 1952. Pero xa antes, en 1934 nuhna publicación de The New York Times, entrou na lista das 11 mulleres máis relevantes de EEUU. Foi autora tamén dunhas vinte patentes.

De visita en Budapest, despois de máis de 70 anos, faleceu o 2 de decembro de 1995 con case 95 anos.

Máis información en Wikipedia, MujeresconCiencia, WomensLegacy, BBC, Pioneira, Red2030, Píkara, Podcast.

Rachel CARSON

PRECURSORA DA ECOLOXÍA MODERNA 

Rachel Louise Carson naceu o 27 de maio de 1907 en Springdale (Pensilvania) e faleceu en Silver Spring (Maryland) o 14 de abril de 1964. Foi unha bióloga marina, conservacionista e escritora estadounidense que contribuiu á posta en marcha do moderno movemento ecoloxista.

Traballou  como bióloga e escritora no US Bureau of Fisheries de 1936 a 1952, ao comezo escribía guións educativos para un programa de radio chamado "Romance baixo as augas" e logo conseguiu ser xefa de redación. En 1943 promocionou os alimentos do mar, con descripcións de 27 especies de peixes e mariscos, salientando os beneficios de comer mexilóns. 

No seu tempo libre publicou The Sea Around co que gañou o National Book Award de 1952 na categoría libro non ficción, o que lle permitiu dedicarse exclusivamente a escribir. Logo apareceron The edge of the sea e Under the sea wind, completando a súa triloxía que explora a vida nos océanos. Outras obras súas posteriores son O sentido do asombro e Os bosques perdidos.

En 1957 foi contratada pola National Audubon Society, unha organización ecoloxista, para investigar as consecuencias do uso de DDT e outros pesticidas sintéticos e dende entón adicouse a escribir sobre este tema.

No seu libro "Primavera silenciosa", publicado en 1962,  contaba como o DDT e outros pesticidas de uso habitual se acumulaban de maneira invisible na cadea alimentaria, causaban graves danos á flora e a fauna e prantexaban serios riscos para a saúde humana.

Como o libro "A cabana do Tío Tom" proporcionou un sólido apoio social so abolicionismo, o seu contribuiu a un novo coñecemento do lugar que ocupa a especie humana no mundo e a promover políticas e condutas para preservar o ambiente.

A obra e a testemuña de Rachel Carson axudaron á creación, anos despois da súa morte, da Axencia de Protección Ambiental de Estados Unidos (Environmental Protection Agency), a controlar o uso do DDT e de outros pesticidas, á celebración do Día da Terra, ás leis que se dictaron en moitos países do planeta sobre pesticidas, insecticidas, funxicidas, rodenticidas e produtos similares e ao desenvolvemento do movemento filosófico e político que hoxe é coñecido como ecoloxismo.

Máis información en:

Mujeresconciencia, Malaria, Audio, Vídeo, Legado, Wikipedia, rtve, Carson, Ciencia, Ambiente, NG, Oceánicas, mncn, Muller, Pioneira

 

Florencia PINAR

POETISA CASTELÁ DO SÉCULO XV 

Florencia Pinar foi dama da corte de Isabel I de Castilla. Foi a primeira muller en participar nas xustas poéticas.​ É unha das poucas poetisas cuxas obras foron incluidas na recompilación poética do siglo xv coñecida como Cancionero General, unha antoloxía lírica de poesía en castelá. 

Florencia Pinar compuxo os seus poemas no dialecto castelá característico das clases altas educadas da súa época, a que parece que ela pertencía porque recibe o título de dama ou señora no Cancionero, e asúmese que recibiu unha educación esmerada.

Seis cancións lle son atribuidas, nas que destaca pola súa habilidad coa linguaxe figurada e co conceptismo, amosando a dobre natureza do amor, que é causa de pracer e de dor, ao mesmo tempo. Sendo tamén evidente o seu uso característico de alusións sexuais indirectas. 

Foi a voz da sexualidade feminina na Idade Media e se transformou de obxecto amado a suxeito activo cando narraba as suas vivencias amorosas e sexuais. A través dos séculos, os académicos se preguntaron se este amor sobre o que escribía era de natureza platónica ou sexual.

Florencia do Pinar é unha das primeiras poetas das que hai constancia xunto a precursoras como Leonor López de Córdoba, dama da corte de Catalina de Lancaster ou a relixiosa Teresa de Cartagena. Pero, ela non foi a dama dunha raíña consorte, senón da raíña que gobernou a coroa de Castela, Isabel a Católica.

Podría haber vivido entre 1470 e 1530.

Máis información en Wikipedia, Bamba, Audio, BNE, CVC, Poemas

Alice GUY

A PIONEIRA DO CINE  

O 1 de xullo de 1873 naceu en Saint-Mandé (Francia) Alice Ida Antoinette Guy, que pasou a súa infancia entre Francia, Chile e Suiza; estudou secretariado e obtivo o posto de secretaria na Compañía Xeral de Fotografía de max Richard.

A súa primeira película, Fée aux Choux, realizouna en 1896 coa cámara Demeny-Gaumont, combinando imaxes en movemento e a arte teatral. En 1901 fixo unha nova versión titulada Sage-femme de première classe.

Alice Guy foi pioneira nos efectos especiais e a ciencia ficción fílmica, imitando os avances de Georges Méliès e contribuíndo ás bases do que posteriormente foi considerada ficción cinematográfica.

Despois de dez anos facendo cine en Francia, xa non atopou alí financiamento para rodar. Entón marchou aos Estados Unidos co seu home, Herbert Blaché, percorrendo xuntos durante dous anos o país para promover Chronophone Demeny-Gaumont, en espera da apertura dunha sucursal Gaumont en Flushing (Nova Iorke), que dirixiu Herbert. 

Alice utilizou os estudos Gaumont para as súas realizacións, e en 1910 fundou a súa propia compañía de producción cinematográfica, Solax Company. Tamén dirixiu Film Supply Company.

Fixo películas de diversos xéneros (western, drama, espionaxe, fantasía, policíaco, ...) con actores e actrices estrelas da época do cine mudo: Darwin Karr, Blanche Cornwall, Lee Beggs, Billy Quirk. Tivo certo éxito, o que lle permitiu invertir e crear un estudo en Fort Lee (Nova Jersey), que se converteu na década de 1910 nun lugar importante no mundo do cine. A Metro Goldwyn Mayer distribuiu as súas realizacións ata 1918. 

En 1905, Alice rodaría en España "Voyage en Espagne" ou "A malagueña e o toureiro", película que foi coloreada posteriormente a mán, e cuxa copia restaurada pode verse actualmente na Filmoteca Nacional de Madrid. 

A súa seguinte película foi "A paixón ou a vida de Cristo", a que podería considerarse como a primeira superproducción da historia, cunha duración de trinta minutos e para a que se usaron vintecinco decorados e máis de trescentos extras, algo excepcional para a época.

A aportación ao mundo da séptima arte de Alice Guy Blaché foi infravalorada e invisibilizada polo mero feito de ser muller. Aínda que era prácticamente unha descoñecida, en realidade Alice Guy foi unha directora revolucionaria que aportou moitas novidades nas súas películas, chegando a producir máis de mil cintas.

A primeira persoa en dirixir unha película onde todos os protagonistas eran negros, en 1912, chamada Un tonto e o seu diñeiro, foi ela. Tivo un papel importantísimo na produción das primeiras películas sonoras. Foi propietaria e directora do seu propio estudo de cine, de feito, é  ata hoxe a única muller que dirixiu o seu propio estudo.

En 1953, a Alice Guy concederónlle a Lexión de Honor, a maior distinción que otorga o goberno francés. Algúns anos máis tarde, en 1957, recibiría un homenaxe por parte da Cinemateca francesa por ser a primeira directora de cine da historia.

Viviu en Estados Unidos ata a súa morte, acaecida o 24 de marzo de 1968.

Máis información en Wikipedia, HNG, Guy, Stop, Alice

NEFERUSOBEK

A PRIMEIRA FARAONA

A exipcia foi a única cultura da Antigüedade que tivo a mulleres na cúspide do poder. Así Neferusobek, que foi a primeira en reinar en Exipto siglos antes que Hatshepsut, Nefertiti ou Cleopatra.

Neferusobek tivo predecesoras que non chegaron a coroarse de maneira individual. As fontes falan de Nitocris, posiblemente unha muller lexendaria, á que segue nesta línea feminina a histórica Merneit, que únicamente reinou en condición de rexente. 

A dinastía XII,  considerada como o momento de maior esplendor do Imperio Medio de Egixto (2050-1750 a C), tivo serios problemas coa sucesión da realeza. 

Amenemhat IV, casado coa súa irmanastra, Neferusobek, sucedeu no trono ao seu pai Amenemhat III, pero posiblemente pola grande endogamia, non tiveron descendencia masculina. Entón ela proclamouse reina por ser filla do rei e porque non había ningún home da realeza para ocupalo.

Nas súas representacións destacase a súa condición feminina, que combina cos atributos reais tradicionais; esa condición tamén se explicita na súa titulatura real, que asume completa.

Pero só foi unha situación temporal. Neferusobek foi a última gobernante da súa dinastía e a do período coñecido como Imperio Medio de Exipto. A invasión dos hicsos dividiu o país con dinastías simultáneas no que se coñece como o Segundo Período Intermedio.

Neferusobek converteuse na muller máis poderosa do mundo durante un reinado de catro anos que se extendeu entre 1790 e 1786 a C. Centrou a súa administración en manter a estabilidade interna e na continuidade das institucións estatais.

Parece ser que Neferusobek ordenó construir algunhas edificacións no complexo funerario de Amenemhat III, en Hawara (chamado o Labirinto por Heródoto). Probablemente foi enterrada na pirámide de Mazghuna, preto do seu irmane, pero a súa tumba aínda non se atopou.

Máis información en Neferusobek, Dinastía XII, Faraona, Raíña.