Constanza CERUTI

Primeira Arqueóloga de Alta Montaña

María Constanza Ceruti é unha historiadora, arqueóloga e antropóloga arxentina (Bos Aires 11 de xaneiro de 1973), que realizou máis de oitenta prospeccións, a maior parte delas integrando equipos da National Geographic, nas rexións andinas de Arxentina, Chile, Bolivia, Ecuador e Perú.​

Escalou máis de 100 montañas por enriba dos 5.000 metros e explorou montañas sagradas en Europa, Asia, Australia e as Américas. Subíu dúas veces con éxito á cima do Aconcagua (6.962 metros), a montaña máis alta do hemisferio occidental e fora do Himalaia.

Traballa como investigadora do CONICET (Consello Nacional de Investigacións Científicas e Técnicas) de Arxentina, é directora ad-honorem do Instituto de Investigacións de Alta Montaña da Universidade Católica de Salta e creadora da cátedra de Montañas Sagradas.

En 1999, na cima do volcán Llullaillaco (6.739 m) na provincia arxentina de Salta, que constitúe o sitio arqueolóxico máis alto en todo o mundo, xunto a un equipo da National Geographic, Johan Reinhard e Constanza Ceruti dirixiron as investigacións e participaron personalmente no descubremento das tres momias mellor preservadas da historia, produto da momificación por conxelación.

As tres momias chamadas "O Neno", "A nena do raio" e "A doncela" estaban acompañadas dun centenar de obxetos suntuarios, como utensilios, animais en miniatura e figuras humanas, de típico estilo Inca, a casi 7.000 m sobre o nivel do mar.

Recibíu numerosos premios, entre eles o Premio Príncipe de Asturias (galardón compartido coutros catro exploradores científicos cando foi entregado a National Geographic na categoría Comunicación e Humanidades) no ano 2006. 

Ou a Medalla de Ouro da International Society of Woman Geographers, recibida en 2017; que anteriormente recibiron Amelia Earhart e Jane Goodall, e o Cóndor Dorado do Exército Arxentino, máximo galardón á experiencia en alta montaña, nunca antes otorgado a unha muller.

Publicou varios libros, moitos deles vencellados á relación cultural mística dos pobos coas montañas, así como máis dun centenar de artículos científicos. Salientando as seguintes obras:

Arqueología de Alta Montaña en La Rioja (1ª edición). Eucasa. 2004.

Embajadores del pasado: los niños del Llullaillaco y otras momias del mundo (1ª edición). Eucasa. 2009

Volcanes sagrados en la Isla de Pascua (1ª edición). Mundo Gráfico Salta Editorial. 2014. 

Montañas sagradas de Tailandia (1ª edición). Mundo Gráfico Salta Editorial. 2014.

Montañas sagradas del país vasco (1ª edición). Mundo Gráfico Salta Editorial. 2014.

Camino de Santiago y montañas sagradas en Galicia (1ª edición). Mundo Gráfico Salta Editorial. 2014.

Montañas sagradas de Irlanda (1ª edición). Mundo Gráfico Salta Editorial. 2016

Montañas Sagradas de los Pirineos. Mundo Editorial. Salta. 2018.

Máis información en Infobae, Wikipedia, Constanza, Ceruti, Montañas

Margot SPONER

AUTORA DA PRIMEIRA TESE SOBRE O GALEGO

Naceu en Neisse (Silesia, actual Polonia) o 10 de febreiro de 1898 e finou en Berlín o 28 de abril de 1945, foi unha lingüista alemá que converteuse  coa súa tese nunha das pioneiras dos estudos galegos no mundo.

A partir de 1909 Margot Sponer cursou estudos de Filoloxía Clásica, Romanística e Xermanísticas nas universidades de Halle, Leipzig, Nápoles, Grenoble, Madrid e Berlín, onde probablemente se graduou e traballou como profesora de língua española na universidade, en 1929.

En Madrid entrou en contacto  co Centro de Estudos históricos e no verano de 1926 viaxou a Galiza e percorreu a cabalo as vilas e aldeas recollendo léxico para completar as súas investigacións sobre a lingua galega. Deixou multitude de anécdotas e de relacións afectivas que continuaron ao longo do tempo. 

Margot Sponer publicou alentada por Vicente Risco o texto "Algunhas notas dos meus estudos sobre filoloxía galega". Aínda que ela traballara con documentos medievais, no texto céntrase na situación do galego do momento e do que ela, na súa viaxe, investigara. Na revista Nós no número do 15 de xaneiro de 1927, informase sobre os seus estudos.

Os seus apuntamentos céntranse no que considera unha contaminación do castelán sobre o galego ao tempo que razoa este acontecemento. O mesmo Vicente Risco volverá vela na súa viaxe a Berlín en 1930 e alí verá en primeira persoa como Margot prepara a súa tese sobre o galego antigo. 

O 20 de xuño de 1930, presenta a súa tese de doutoramento titulada "Altgalizische Urkunden" (Documentos antigos de Galicia), dirixida polo profesor Ernst Gamillscheg. Nela transcribe e anota unha cantidade importante de documentos medievais datados entre os anos 938 e 1494. 

A vida non foi amable coa filóloga alemá que, tras o ascenso do nazismo, é expulsada da universidade en 1942 e detida en febreiro de 1945, pola súa cooperación coa resistencia clandestina antinazi. Detéñena na súa casa o 27 de abril de 1945 por uns uniformados da SS e, pola información que se manexa, é asasinada ese mesmo día.

En agosto de 2025 publicase no marco do festival Viñetas desde o Atlantico, na Coruña, a banda diseñada "A tese de Margot" onde se divulga e documenta a súa viaxe de 1926 a Galiza.

Máis información en Nós, Wikipedia, Álbum, Tese, Galego

Karen HORNEY

A MULLER QUE DESAFIOU A FREUD

Karen Danielsen naceu o 16 de setembro de 1885 en Blankenese, preto de Hamburgo, e faleceu en Nova Iorque o 4 de dezembro de 1952. Coñecida como Karen Horney, foi unha psiquiatra, formadora, escritora e provocadora psicoanalista alemana naturalizada estadounidense.

As súas teorías cuestionaron ás de Sigmund Freud, por exemplo cando el dicía que as diferencias psicolóxicas entre home e muller eran produto da bioloxía, ela sostiña que se debían a diversos factores culturais, ambientais e sociais. 

O seu pensamento clasifícase dentro do neofreudismo, do que foi unha das súas fundadoras, así como da psicoloxía feminista. 

Aos 21 anos comezou a estudar Medicina en Friburgo, logo completou os seus estudos en Gotinga e Berlín; en 1909 casa con Oskar Horney, co que terá tres fillas, e estabelecese en Berlín. 

Rematada a carreira asiste á clínica Neuropsiquiátrica da universidade coñecendo o psicoanálise, pero rexeitou a tese clásica da envidia do pene sendo foi crítica respecto a iso.

Debido ao auxe do nazismo e ao crecente rexeitamento dos círculos psicoanalíticos conservadores, emigrou a Estados Unidos en 1932. 

Tras ser expulsada da Sociedade Psicoanalítica de Nova Iorke polas súas ideas revolucionarias, cofundou a Asociación para o Avance da Psicoanálise, onde coincidiu con figuras como Erich Fromm, Harry S. Sulivan ou Margaret Mead, e o Instituto Americano de Psicoanálise. 

Argumentou que as mulleres envidiaban o rol social e os privilexios do varón e introduzo o concepto de "envidia do útero". Definiu a neurose como un intento de control interpessoal frente á ansiedade básica" infantil venerada pola falta de afecto parental, deixando unha das explicacións máis completas sobre as tendencias neuróticas.

Foi a primeira en dicir que o desexo de amor pode ter aspectos neuróticos. Foi a primeira en soster a necesidade de auténtico amor das crianzas demostrando a enorme importancia que a sensación de desamparo nos primeiros anos de vida ten para a elaboración dunha neurose.

Sinalou que as cousas no teñen por que ser innatas, senón que na nosa conformación como individuos interveñen a sociedade, a cultura e o ambiente. E que como individuos actuamos sobre estes elementos e os modificamos para que, a súa vez, nos cambien.

Entre as súas obras escritas máis salientables atopanse "A personalidade neurótica do noso tempo" (1937), "A nova psicanálise" (1939), "Os nosos conflitos internos" (1945), "Neurose e madureza" (1950) e "Psicoloxía feminina", obra póstuma publicada en 1967.

Unha boa frase para non esquecer o seu legado, sería: "A preocupación debe levarnos á acción , no á depresión". 

Máis información en Wikipedia, Lila, Karen, Historia, Pioneira, Psicanálise, Neurose, Entrevista

Marianne BRANDT-LIEBE

PRIMEIRA DIRECTORA DO TALLER DE METAIS DA BAUHAUS

Marianne Brandt (1893-1983) foi unha pintora, escultora, fotógrafa e deseñadora industrial alemana. Nacida en Chemnitz o 1 de outubro como Marianne Liebe, estudou pintura e escultura na Escola Superior de Belas Artes de Weimar e viaxou por Noruega e Francia. Casou co pintor noruego Erik Brandt.

Ingresou na escola Bauhaus en 1923, atraída polo seu enfoque moderno. Pese á resistencia inicial, incorporouse ao Taller de Metais baixo a tutela de László Moholy-Nagy, chegando a dirixir o departamento entre 1928 e 1929.

Despois de deixar a Bauhaus, traballou como deseñadora xefa na empresa Ruppelwerke en Gotha ata 1932.

Coa chegada do nacionalsocialismo non atopaba un traballo estable como inxeñeira industrial e, por necesidad, que non por convicción, en 1939 aceptou formar parte da Reichskulturkammer, unha organización nazi de artistas.

Máis tarde, exerceu como profesora na Academia de Belas Artes de Dresde e de Artes Aplicadas de Berlín. Tras sufrir persecución nazi e dificultades durante o periodo de entreguerras, dedicou os seus últimos anos á pintura, a fotografía e a docencia na República Democrática Alemana. Faleceu en Kirchberg (Saxonia) o 18 de xuño de 1983.

A súa obra caracterízase polo uso de formas xeométricas puras, como o círculo, o cilindro e a esfera, materiais industriais e unha estricta funcionalidade. 

Entre elas salientar:

Teteira MT49: a súa peza máis famosa que forma parte do xogo de café e té; é unha tetera xeométrica en plata e ébano deseñada para ser práctica, ergonómica e fácil de producir industrialmente.

Lámpada Kandem (Mod. 1200): Deseñada xunto a Hin Bredendieck, foi unha das lámpadas de escritorio máis exitosas producidas pola Bauhaus.

Fotografía e Fotomontaxe: na súa etapa tardía, realizou innovadoras composicións fotográficas que exploraban a vida moderna e a posición da muller.

Máis información en Bacanas, DIDAC, Wikipedia, Arte, AD, Fotos

 

Agnes KAšPÁRKOVÁ

A "MALÉRECKA" CHECA QUE PINTABA FLORES AZUIS

Anežka (Agnes) Kašpárková foi unha pintora popular checa da rexión de Moravia do Sur, en concreto de Louka, un municipio do distrito de Hodonín, e acadou fama mundial pola súa extraordinaria lonxevidade artística, xa que faleceu en 2018 con 90 anos case co pincel na man.

Pasou a maior parte da súa vida como traballadora agrícola e tras xubilarse, a partir de 1967, convertiu as fachadas brancas do seu pobo natal nun lenzo vivo de arte tradicional, transformandoo nunha galería a ceo aberto. 

Non o facía por diñeiro; segundo se menciona nos arquivos de Louka, o facía por amor á arte e ás persoas.

Ante a imposibilidade de traballar durante o frío inverno, coa chegada da primavera, a artista adicabase cada ano a embelecer as rúas do seu lugar con coloridas flores azuis sobre as paredes brancas das súas edificacións. 

Cada vez facía un novo patrón, diferente ao primeiro, e chegou a asegurar que ningunha de aquelas flores existía; todas eran produto da súa imaxinación. 

Logo do proceso para encalar as paredes, Agnes posaba o seu pincel e daba paso a que a súa man dominara a superficie branca. Decoraba os marcos de portas e ventás e, de forma moi destacada, a emblemática capela de Louka. 

Durante décadas, a falecida Anežka Kašpárková, que herdou esta tradición de Manakova, outra muller do pobo, tomou o seu relevo nesta labor, e decidiu continuala como unha forma de preservar a identidade local.

Aínda que as súas obras fixeronse virais, a artista asegura que pinta únicamente por pracer: “Só desfruto ao pintar paredes e quero axudar”.

A súa técnica consistía en non usar modelos nin moldes, pintaba a man alzada usando un pincel fino e pintura de cor azul ultramar. O seu método de traballo baseabase na improvisación, nunca planificaba o que ía pintar, senón que xurdían os debuxos segundo avanzaba co pincel. Os deseños estaban inspirados na arte tradicional morava. 

Dende o falecemento de Anežka Kašpárková, a súa sobriña Marie Jagošová asumíu o traballo de malérečka. e cada ano pinta a capela e e campanario, para que a rapazada reciba a súa primeira comunión chea de cores.

O término "malérečka" (en checo) fai referencia ás mulleres que manteñen viva a tradición de pintar a man alzada delicados adornos e patróns florais folclóricos nas fachadas, portas e fiestras das aldeas.

Máis información en: Reddit, LN, Fotos, Pintura, Info, Agnes.